Dit jaar gedenken wij dat één van de grootste Europese dichters, namelijk Rainer Maria Rilke (1875-1926), 100 jaar geleden, op 29 december, overleed. In ons omringende landen aanleiding tot vele Rilke-activiteiten. In ons land doodse stilte.
Rilkes Duineser Elegien (1922) gelden als zijn meesterwerk. Twintig jaar geleden vertaalde ik ze onder de titel De Elegieën van Duino (Uitgeverij IJzer, Utrecht, 3e druk). Het is een magnifiek werk, waarin Rilke in schitterende beelden, metaforen, vergezichten ons leven op aarde onder de loep neemt en met een indringende zeggenschap vertolkt wat er zijns inziens toe doet, en wat niet.
Rilke is tegen die tijd al een gelauwerde dichter met rijke bundels als Das Stunden-Buch (Het Getijdenboek); Das Buch der Bilder (Het boek der beelden) en de omvangrijke bundel Neue Gedichte (Nieuwe gedichten). Hij is al heel beroemd en vraagt zich in zijn 10 elegieën af wat de zin van het leven is, áls die er is.
De elegieën hebben mij nooit meer losgelaten. Een bundel van onschatbare waarde. In mijn hoofd ontwikkelde zich gaandeweg het idee hoe geweldig het zou zijn om deze tekst tot een muziekstuk om te bouwen, of althans de rode lijn ervan. Die lijn voert vanuit het donker naar het licht, en culmineert in Rilkes jubel Hierzijn is heerlijk. Ik zag de vorm van een oratorium voor mij met koor, orkest, solisten. Maar hoe, en wie?
Een paar jaren terug las ik in het DvhN een interview met de bekende Groninger componist Chris Fictoor, waarin hij zijn liefde beleed aangaande Rilke. Ik zocht onmiddellijk contact, het klikte, en wij gingen van start. Wij vormden een viermanschap met prof.dr. Peter Barthel (astrofysicus) en Tjeerd Barkmeijer. De kiem groeide in de jaren die volgden uit tot een grote boom in de vorm van een Stichting Vensters op Rilke, met bestuur, producer, subsidiegeld, enz. Chris en ik schreven een script, een synopsis en uiteraard, het belangrijkste, de muziek. Dat lag in de vertrouwde handen van Chris.
En nu? Nu vindt er dit najaar, dankzij die Stichting, een scala aan Rilke-activiteiten plaats in Groningen. Lezingen, workshops; literaire avonden; een HOVO cursus, een optreden bij de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISvW) in Leusden.
Het hoogtepunt dit najaar vindt plaats op zaterdag 21 november, vanaf 19.30 uur, in de Nieuwe Kerk te Groningen, als de wereldpremière van het oratorium Hierzijn is heerlijk tot klinken wordt gebracht. Volstrekt uniek. Van Rilke zijn wel gedichten op muziek gezet, ook wel door Chris, maar nergens ter wereld heeft men zich gewaagd aan een dergelijke vertolking van de elegieën.
Aan het oratorium dat ongeveer 50 minuten duurt gaat een bijzonder gebeuren vooraf. Jonge componisten vertolken Rilke op hun manier met quadrafonische muziek, met songs, met dans, met video. Om te laten zien en horen dat Rilke geen achterhaalde dichter is.
Is het niet fantastisch? Hier in Groningen! In het Noorden van een land dat zich weinig aan Rilke gelegen laat. Ook hier geldt: er gaat niets boven Groningen.
Zelf ben ik de laatste jaren, in aanloop naar dit grote gebeuren, over Rilke blijven schrijven. Ik publiceerde Waar bleef God bij Rilke; In de schaduw van het onzegbare; én Rilke en zijn Testament. Alles verschenen bij Uitgeverij IJzer, Utrecht, die een prachtfonds rondom Rilke heeft opgebouwd.
Er zijn plannen om volgend jaar het oratorium uit te voeren in Worpswede (nabij Bremen), een plek waar Rilke een tijdlang verbleef in de kunstenaarskolonie aldaar. Dan, uiteraard, bewerkt op de oorspronkelijke Duitse tekst.
Beste Singeldorpers,
Willen jullie alles weten over Vensters op Rilke, bezoek dan de site https://venstersoprilke.nl/ en reserveer via die site alvast een plek. Het wordt namelijk een bijzonder evenement. Op die site ook informatie over doneren en crowdfunding. Het is een groot en dus ook duur Rilke-gebeuren geworden en wij zijn dankbaar voor elke steun.
Mijn leven blijft voorlopig nog wel even in het teken staan van Rilke, want: Rilke is niet dood, hij leeft.
Atze van Wieren
